Οι χριστιανικές εκκλησίες στο Μπάνσκο και στην περιοχή προσελκύουν έντονο ενδιαφέρον από τουρίστες από όλο τον κόσμο. Με αυτούς τους ναούς μπορεί κάποιος να «διαβάσει την ιστορία» του χριστιανισμού στη χώρα μας από τις πρώτες ημέρες του / εδώ βρίσκονται 4 βασιλικές από τον 4ο αιώνα / μέχρι σήμερα.

Θα δει τη δύναμη της πίστης και του βουλγαρικού πνεύματος, πρωτότυπα ταλέντα και πολλή ομορφιά.

Ορισμένες από τις χριστιανικές εκκλησίες στο Μπάνσκο και την περιοχή είναι μοναδικές. Όπως η  «Αγία Τριάδα» για παράδειγμα, που ήταν η μεγαλύτερη εκκλησία στα Βαλκάνια, μέχρι που χτίστηκε η εκκλησία «Αλέξανδρος Νέφσκι». Η «Αγία Τριάδα» όμως συνδέεται με δραματικά γεγονότα και τραγικές μοίρες στο όνομα της πίστης.

Η εκκλησία στο χωριό Ντόμπαρσκο με την κατασκευή της και τις τοιχογραφίες της είναι μοναδική στον κόσμο. Η «Κοίμηση της Θεοτόκου» είναι με μοναδικό τέμπλο. Έτσι οι χριστιανικές εκκλησίες στο Μπάνσκο και στην περιοχή προσφέρουν ένα συναρπαστικό ταξίδι μέσα στους αιώνες.

Η πόλη Μπάνσκο – μία αιώνια εστία της Βουλγαρικότητας και του Χριστιανισμού

Η Βουλγαρικότητα και ο Χριστιανισμός έχουν βαθιές ρίζες στο Μπάνσκο και πάντα ήταν ακλόνητοι στο πέρασμα των αιώνων.

Ακόμη και κατά τη διάρκεια της μακράς οθωμανικής κυριαρχίας, ο πληθυσμός εδώ είχε πιο ξεχωριστό καθεστώς ανεξαρτησίας. Στο Μπάνσκο για παράδειγμα, ποτέ δεν υπήρχε τουρκικό κτίριο διοίκησης αν και ο οικισμός – ως πληθυσμός, ως οργανωμένη κοινωνική ζωή και ως οικονομική ανάπτυξη – ακόμα στο μακρινό παρελθόν έπαιξε το ρόλο ενός διοικητικού κέντρου.

Μπορεί να αναφερθεί ένα ακόμα γεγονός. Το Μπάνσκο βρίσκεται στους πρόποδες της οροσειράς Πιρίν και η περιοχή είναι ευνοϊκή για την ανάπτυξη της γεωργίας και της κτηνοτροφίας. Υπήρχαν επίσης βιοτεχνίες, και δυνατότητες για εμπορία στις ακτές του Αιγαίου. Ωστόσο, δεν υπήρχαν μαζικοί οικισμοί Τούρκων.

Όλα τα ιστορικά στοιχεία καταδεικνύουν βουλγαρικό πληθυσμό. Αμερικανοί ιεραπόστολοι που επισκέφθηκαν το Μπάνσκο το 1867 μιλούν για  Βούλγαρους κατοίκους μεταξύ 4 και 5 χιλιάδων. Στο βιβλίο «Εθνογραφία» που δημοσιεύθηκε το 1878 στην Κωνσταντινούπολη, οι κάτοικοι του Μπάνσκο χαρακτηρίζονται επίσης κατηγορηματικά ως Βούλγαροι.

Αυτό επιβεβαιώνεται αργότερα από το εθνογραφικό και στατιστικό έργο του Βασίλη Καντσόφ – τονίζει ότι το 1900 ο πληθυσμός του Μπάνσκο ανέρχεται σε 6500 Βούλγαρους που ακολουθούν την χριστιανική θρησκεία.

Σε αυτό το πλαίσιο, μπορεί επίσης να αναφερθεί ότι όταν τον 17ο αιώνα στην περιοχή του Πιρίν ξεκίνησε ο αναγκαστικός εξισλαμισμός, στο Μπάνσκο την Ισλαμική θρησκεία δέχτηκε μόνο ένα άτομο.

Αυτή η διατήρηση της βουλγαρικής ταυτότητας στην περιοχή φυσικά καθιστά το Μπάνσκο ένα από τα ηγετικά κέντρα της Αναγέννησης με εξέχουσες προσωπικότητες. Από εδώ κατάγονται ο Παϊσιος, ο οποίος έγραψε την «Σλαβοβουλγαρική ιστορία«, τα αδέρφια του ο Λαυρέντιος και ο Χατζή Βάλτσο, ο Νεόφυτος Ρίλσκι, ο εικονογράφος Τομά Χατζιικονόμοφ, ο Γαλακτίων Χιλεντάρετς, πολλοί έμποροι, επαναστάτες.

Ο Χριστιανισμός στο Μπάνσκο – ακόμα από τους Αποστολικούς χρόνους

Η χριστιανική πίστη στο Μπάνσκο και στην περιοχή έχει εξαπλωθεί από τους πρώτους αιώνες μετά τη Νέα Εποχή. Και σε τέτοιο βαθμό που στα τέλη του 4ου αιώνα υπάρχουν ήδη χριστιανικές εκκλησίες στο Μπάνσκο. Κατάλοιπα δύο τέτοιων παλαιοχριστιανικών βασιλικών βρέθηκαν σε απόσταση 4 χλμ. από το Μπάνσκο στην περιοχή του Αγίου Νικολάου.

Δύο άλλες παρόμοιες εκκλησίες από την ίδια εποχή βρέθηκαν σε άμεση γειτνίαση με την πόλη. Η μία είναι στην περιοχή του Σίποτσκο – περίπου 2 χλμ. από το Μπάνσκο. Η άλλη παλαιοχριστιανική βασιλική, που βρέθηκε από τους ειδικούς, βρίσκεται στην περιοχή του Αγίου Ιωάννη περίπου ένα χιλιόμετρο μακριά από το Μπάνσκο.

Όπως μπορείτε να δείτε, ήδη από τον 4ο αιώνα μ.Χ. υπήρχε έντονη κατασκευή εκκλησιών στο Μπάνσκο. Και αυτές οι Χριστιανικές – θρησκευτικές κατασκευές, δείχνουν ότι ο Χριστιανισμός έχει διεισδύσει εδώ από πολύ παλιά. Αυτό δεν προκαλεί έκπληξη, διότι στις κοντινές εκτάσεις, ο χριστιανισμός αρχίζει στις εποχές που αποκαλούνται «αποστολικοί».

Σε μία μελέτη τους ο καθηγητής Γκεόργκι Μπακάλοβ και  ο Τότιο Κόεβ παραθέτουν το βιβλίο Πράξεις Αποστόλων, σύμφωνα με το οποίο ο Απόστολος   Παύλος κηρύττει τον Χριστιανισμό στην Θεσσαλονίκη, και πριν από αυτό στην θράκη του Αιγαίου. Οι μαθητές του εκεί διαδίδουν την βουλγάρικη γλώσσα, ενισχύεται η πίστη, υπάρχει ενεργή θρησκευτική ζωή, χτίζονται ναοί.

Ιστορικά, η απόσταση από αυτά τα εδάφη στην περιοχή του Μπάνσκο είναι πολύ μικρή. Επιπλέον, ο Χριστιανισμός εξαπλώνεται γρήγορα. Ενδεικτικό της επιρροής του είναι ότι οι Βέσσοι – μία από τις σκληρότερες θρακικές φυλές – δεν αντιτίθεται στα κηρύγματα και ακόμη και η Βίβλος μεταφράζεται στη γλώσσα του.

Η ενδιαφέρουσα ιστορία των παλαιοχριστιανικών εκκλησιών στο Μπάνσκο

Από τις παλαιοχριστιανικές εκκλησίες στο Μπάνσκο, καλύτερα μέχρι τώρα έχει ερευνηθεί η βασιλική στο επάνω άκρο του λόφου στην τοποθεσία του Αγ. Νικολά. Κατά τη διάρκεια των ανασκαφών ανακαλύφθηκε μια άλλη, επίσης από τον 4ο έως 5ο αιώνα μ.Χ., αλλά δυστυχώς ένα μεγάλο μέρος των θεμελίων της δεν έχει σωθεί.

Η εκκλησία ανακαλύφθηκε εντελώς τυχαία – το 2003, οι κάτοικοι καθάρισαν την περιοχή για την αποκατάσταση ενός παρεκκλησίου. Έτσι πέφτουν στα θεμέλια. Κατά την διάρκεια των ανασκαφών οι αρχαιολόγοι ανακαλύπτουν κάτι ακόμα πιο ενδιαφέρον – ένα μεγάλο θρακικό φρούριο, καθώς και την δεύτερη βασιλική.

Και στα χαμηλότερα στρώματα, ανακαλύπτουν ανθρώπινη δραστηριότητα πριν από 4.500 – 5.000 χρόνια. Έτσι, οι δύο πρώτες χριστιανικές εκκλησίες στο Μπάνσκο αποτελούν μέρος ενός μεγάλου αρχαιολογικού συγκροτήματος που προσελκύει σήμερα πολυάριθμους τουρίστες.

Η εκκλησία στην κορυφή του λόφου ήταν μονόκλιτη και με μία αψίδα. Η αίθουσα Λειτουργίας είναι μακρόστενη, όπως στις πρώιμες βυζαντινές εκκλησίες προσανατολισμένη ανατολικά-δυτικά. Η κατασκευή είναι από ασβεστολιθικές πέτρες με συγκόλληση κονιάματος. Ο ναός κατά τον Μεσαίωνα επεκτάθηκε με στρογγυλές πέτρες από τον ποταμό. Σήμερα τα θεμέλια καλύπτονται από το παρεκκλήσι του Άγιου Νικολάου».

Οι άλλες δύο πρώτες χριστιανικές εκκλησίες στο Μπάνσκο – στις τοποθεσίες Σίποτσκο και Άγιος Ιωάννης, έχουν ενδιαφέρουσα ιστορία. Η εκκλησία στο Σίποτσκο καταστράφηκε προφανώς τον 6ο αιώνα από τους Σλάβους, μετά αποκαταστάθηκε τον 12ο αιώνα, αλλά και πάλι κατεδαφίστηκε από τους Οθωμανούς. Η ίδια η βασιλική είναι χτισμένη στα θεμέλια Θρακικής κατασκευής.

Στην τοποθεσία Αγ. Ιωάννης εκτός από την παλαιοχριστιανική εκκλησία, υπάρχει επίσης ένα εργαστήριο οικοδομικής κεραμικής της Ύστερης αρχαιότητας, καθώς και ένα ιερό των Θρακών από τον 5ο αιώνα π.Χ. για λατρεία της φωτιάς.

Η εκκλησία στο Ντόμπαρσκο – μοναδική από κάθε άποψη

Η εκκλησία στο Ντόμπαρσσκο δεν περιλαμβάνεται τυχαία στην Παγκόσμια Κληρονομιά από την UNESCO – είναι μοναδική από κάθε άποψη – ας αρχίσουμε από την κατασκευή – χτίστηκε στις αρχές του 17ου αιώνα – το 1614, αλλά εκείνη τη εποχή οι μάστορες έχουν κάνει θαύμα – η εκκλησία είναι ένα φυσικό «κλιματιστικό».

Και το καλοκαίρι, και το χειμώνα η θερμοκρασία διατηρείται σε πλάτη που έχουν διατηρήσει τις τοιχογραφίες. Χωρίς κλιματισμό, χωρίς να έχουν αποκατασταθεί, αυτές οι τοιχογραφίες 4 αιώνες έχουν διατηρήσει τα αυθεντικά, φωτεινά χρώματά τους. Παρόλο που ο ναός μετατράπηκε από τους Τούρκους σε λουτρό τον 19ο αιώνα.

Η κατασκευή είναι μοναδική και με κάτι άλλο. Τότε έπρεπε ο χώρος του ναού να είναι μονόκλιτος, αλλά εδώ έγινε μια πολύπλοκη και πλούσια διακοσμημένη τρίκλιτη βασιλική. Πιθανόν ως αποζημίωση της εξωτερικής όψης της, επειδή κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας, οι Χριστιανοί ήταν υποχρεωμένοι να σκάβουν τους ναούς τους στη γη, έτσι ώστε τα χριστιανικά σύμβολα να μην υψόνονται.

Οι τοιχογραφίες είναι θεματικά μοναδικές. Με κανόνα για  τέσσερεις έως πέντε εικόνων αγίων στο ναό, εδώ είναι ζωγραφισμένοι 30, δίνοντας έμφαση στους Αγίους πολεμιστές. Στην πραγματικότητα, η ολόκληρη εκκλησία είναι ζωγραφισμένη στο εσωτερικό – με πάνω από 460 εικόνες σε μια έκταση 160 τετραγωνικών μέτρων.

Είναι αξιοσημείωτο ότι υπάρχουν πολλές εικόνες γυναικών – 30 άγιες γυναίκες, είναι ζωγραφισμένοι και καθολικοί άγιοι. Αυτό δεν συμβαίνει αλλού.

Αλλά η έκπληξη των επισκεπτών δεν σταματά εδώ. Επειδή υπάρχουν και τοιχογραφίες στην εκκλησία – η Μεταμόρφωση του Χριστού, στην οποία ο Χριστός είναι σε μια γεωμετρική μορφή, που θυμίζει έντονα μια ρακέτα που πετάει, κάτω από αυτή είναι η ατμόσφαιρα και η στρατόσφαιρα.

«Η ανάσταση του Θεού» παρουσιάζει τον Χριστό με έναν παρόμοιο τρόπο – ως ένας αστροναύτης – σηκώνει τους νεκρούς στην κόλαση και στην επιφάνεια βγαίνει με μια κάψουλα όπως είναι και οι σημερινές με τις οποίες οι αστροναύτες επιστρέφουν στη γη.

Έτσι, η εκκλησία στο Ντόμπαρσκο, η οποία απέχει 20 χιλιόμετρα από το Μπάνσκο, προκαλεί έντονο τουριστικό ενδιαφέρον και γίνονται ειδικές εκδρομές για επίσκεψη της εκκλησίας. Για παράδειγμα, το ξενοδοχείο διαμερισμάτων 5 αστέρων Λάκι Μπάνσκο, την συμπεριλαμβάνει σταθερά στις εκδρομές που προσφέρει στους επισκέπτες του.

«Η Αγία Τριάδα» στο Μπάνσκο – η δύναμη του βουλγαρικού πνεύματος

Ανάμεσα στις ορθόδοξες εκκλησίες στο Μπάνσκο και στην περιοχή, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η «Αγία Τριάδα», η οποία βρίσκεται στο κέντρο της πόλης. Εντυπωσιάζει όχι μόνο με το μέγεθός της – ισόγειο και μπαλκόνια σε δύο ορόφους, αλλά και με την ιστορία της, η οποία είναι ενδεικτική για την δύναμη του βουλγαρικού πνεύματος και της πίστης.

Ο ναός χτίστηκε από το 1833 έως το 1835 με δωρεές 270 οικογενειών, υπάρχουν και πολλοί μεμονωμένοι δωρητές – 1081. Το έδαφος είναι επίσης δωρεά – η εκκλησία ανεγέρθηκε σε ακίνητο που δώρισε ο Λαζάρ Γκέρμαν, τότε δήμαρχος, ιδρυτής και διοργανωτής της κατασκευής. Ο Τομά Χατζημπένα – συγγενής του Νεόφυτου Ρίλσκι, δώρισε τον τόπο μπροστά από το σπίτι του.

Η εκκλησία είναι έργο τοπικών τεχνιτών – κατασεκυή, διακόσμηση, τέμπλο, καμπάνες. Το καμπαναριό μήκους 30 μέτρων και το ρολόι πάνω σε αυτό χτίστηκαν επίσης από τεχνίτες από το Μπάνσκο. Όποιος δεν μπορούσε να κάνει δωρεά, εργάστηκε αγγαρεία- μέχρι 350 άτομα εργάστηκαν ταυτόχρονα για την κατασκευή.

Για την απόκτηση αδειών υπάρχουν ενδιαφέρουσες, αλλά και τραγικές στιγμές. Τις διαπραγματεύσεις με τους Τούρκους τις έκανε ο Λάζαρ Γκέρμαν, αλλά ήταν δύσκολες. Για να επιταχύνει τα πράγματα, έθαψε ένα σταυρό και μια εικόνα στο προγραμματισμένο έδαφος και είπε σε μια γιαγιά να «ονειρευτεί» τι θα βρεθεί εκεί. Στη συνέχεια, με την παρουσία ανθρώπων από τις τουρκικές αρχές, έσκαψαν και ανακάλυψαν τον «οιωνό».

Έπρεπε να δώσει επίσης δώρα και δωροδοκίες στους Τούρκους μεγιστάνους, καθώς οι κάτοικοι του Μπάνσκο ξεκίνησαν να χτίζουν τον ναό με μεγαλύτερο μέγεθος από το επιτρεπόμενο.

Όταν τα χρήματα τελείωσαν, ο Λαζάρ Γκέρμαν δανείστηκε 300.000 νομίσματα από έναν Τούρκο Μπέη με τον οποίο έκανε εμπόριο. Αλλά ένας έλεγχος σχετικά με το γιατί η εκκλησία είναι μεγαλύτερη και πού είναι τα χρήματα, έριξε τον Λαζάρ Γκέρμαν στην φυλακή. Δεν άντεξε στα βασανιστήρια και είπε για το δάνειο, και έτσι ντρόπιασε τον γνωστό Τούρκο του.

Η εκκλησία έπρεπε να κατεδαφιστεί, αλλά ο Λαζάρ Γκέρμαν διέταξε προβλέψιμα δίπλα στο σταυρό στην είσοδο να χαράξουν το τουρκικό οικόσημο με ημισελήνου και αστέρι. Αυτό σταμάτησε την κατεδάφιση και το χτίσιμο της εκκλησίας τελείωσε, αλλά ο Λαζάρ Γκέρμαν πέθανε στην φυλακή και δεν  ήταν παρόν στον αγιασμό.