Η οικία Βελιάνοβα είναι ένα από τα σημαντικότερα σπίτια που αντιπροσωπεύουν τα σπίτια – φρούρια του Μπάνσκο, που χτίζονταν κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης και είναι ένα από τα μοναδικά έργα του διάσημου ξυλογλύπτη και εικονογράφου της σχολής του χωριού Ντέμπαρσκο – Βελιάν Όγκνεβ.

Ανεξάρτητα αν είστε διακοπές στο Μπάνσκο ή απλά περνάτε από εκεί, βρείτε λίγο χρόνο για να επισκεφθείτε το σπίτι και να το δείτε με τα μάτια σας – σας διαβεβαιώνουμε, δεν θα το μετανιώσετε.

Και μέχρι να έρθει η ώρα να τо επισκεφθείτε, θα σας παρουσιάσουμε την ενδιαφέρουσα ιστορία της μοναδικής ομορφιάς της οικίας Βελιάνοβα.

Η ιστορία αρχίζει στα μέσα του 18ου αιώνα με την ιστορία δύο ανδρών – του Ιβάν Χατζιραντόνοβ και του ίδιου του Βελιάν Όγκνεβ. Ο πρώτος ήταν ένας πλούσιος έμπορος βαμβακιού, ο οποίος, σύμφωνα με μία από τις εκδόσεις, πλούτισε πάρα πολύ και αποφάσισε να χτίσει ένα μεγάλο και ευρύχωρο σπίτι για την οικογένειά του. Δυστυχώς (και ίσως όχι), σύντομα μετά την κατασκευή του σπιτιού, οι δουλειές με το βαμβάκι του πλούσιου κατοίκου του Μπάνσκο άρχισαν να παρακμάζουν και έπρεπε να πωλήσει το σπίτι στον Δήμο.

Μια άλλη εκδοχή μας λέει ότι όταν έλειπε σε ένα από τα επαγγελματικά του ταξίδια, ληστές μπήκαν στο σπίτι του εμπόρου και σκότωσαν τη σύζυγό του. Μετά την τραγωδία, ο Ιβάν Χατζιραντόνοβ δεν επέστρεψε ποτέ στο σπίτι, και μετά από λίγο το δόρισε στον δήμο Μπάνσκο.

Ποια από τις δύο ιστορίες είναι η αλήθεια, δεν μπορούμε να πούμε, για αυτό συνεχίζουμε..

Ο δεύτερος άνθρωπος στην ιστορία είναι ο μάστορας Βελιάν Όγκνεβ. Δεν ήταν ντόπιος από το Μπάνσκο, αλλά ως τεχνίτης από την Σχολή του Ντέμπαρσκο προσκλήθηκε από τον δήμαρχο της πόλης, τον παππού Λάζο (Λάζαρ Γκέρμαν), να ζωγραφίσει την νεόκτιστη εκκλησία «Αγία Τριάδα».

Ο εικονογράφος ανέλαβε με επιμέλεια το καθήκον του (κάτι που μπορείτε να σιγουρευτείτε αν επισκεφτείτε την εκκλησία), αλλά λένε ότι η αγάπη έρχεται ξαφνικά και τελείως απροσδόκητα … Έτσι έγινε και με τον Βέλιαν και την Σοφία Μπένινα (η αδελφή του Νεόφυτου Ρίλσκι). Ερωτεύτηκαν οι νεαροί και παντρεύτηκαν. Από τον Δήμο, ως ευγνωμοσύνη για το καλό έργο του ζωγράφου, τους έδωσαν δώρο το σπίτι του Ιβάν Χατζηραντόνοβ ως μέρος της αμοιβής για το έργο του Βελιάν στις τοιχογραφίες της εκκλησίας.

Με τι ακριβώς εντυπωσιάζει η οικία Βελιάνοβα;

Αρχιτεκτονική

Το πρώτο πράγμα που θα σας πουν στο Μπάνσκο για το σπίτι είναι ότι είναι ένα από τα παλαιότερα σπίτια στο Μπάνσκο και είναι από τα λεγόμενα σπίτια –  φρούρια. Την εποχή που χτίστηκε (τον XVIII αιώνα), το Μπάνσκο ήταν μια αρκετά πλούσια πόλη και πολλοί κάτοικοι είχαν συσσωρεύσει πλούτο από το εμπόριο.

Τα πλούσια σπίτια ωστόσο, αναπόφευκτα προσελκύουν το ενδιαφέρον των ληστών, και κατά την οθωμανική κυριαρχία, και ιδιαίτερα προς τα μέσα και τα τέλη του 18ου αιώνα ληστές δεν λείπουν καθόλου. Προκειμένου να προστατευθούν από τους ληστές, οι κάτοικοι του Μπάνσκο άρχισαν να χτίζουν τα σπίτια τους με ψηλά, χοντρά τοιχώματα, για να μπορούν να αμυνθούν αν ήταν απαραίτητο.

Το σπίτι Βελιάνοβα χτίστηκε με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχουν χοντροί, ψηλοί, πέτρινοι τοίχοι, βαριές, τεράστιες ξύλινες πόρτες, κρησφύγετα και περάσματα διαφυγής. (Τα κρησφύγετα και τα περάσματα ήταν επίσης υποχρεωτικά σε εκείνη την ταραγμένη εποχή, επομένως κανείς δεν τους αγνοούσε στην κατασκευή των σπιτιών).

Στο σπίτι Βελιάνοβα υπάρχουν μερικά κρησφύγετα, τα οποία έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που να επιτρέπει στην οικογένεια να κρυφτεί γρήγορα σε αυτά, ανεξάρτητα από το δωμάτιο στο οποίο βρίσκονται τα μέλη της οικογένειας κατά την στιγμή του κινδύνου. Από όλα τα δωμάτια μπορούσαν να βγουν σε έναν προθάλαμο, από τον οποίο να κατέβουν κάτω από τις σκάλες στο κρησφύγετο.

Στο δωμάτιο του άρχοντα του σπιτιού υπάρχει ένα κρησφύγετο που οδηγεί σε τούνελ που βγαίνουν στην εκκλησία και στο γειτονικό σπίτι Σιρλέστοβα.

Το σπίτι είναι χτισμένο από πέτρες και ξύλο, υπάρχουν δύο ορόφοι (πατώματα), μια ευρύχωρη βεράντα και ένα μεγάλο κελάρι. Στον πρώτο όροφο υπήρχε ένα υπόγειο και εργαστήρια, και στον πάνω όροφο (ο οικιστικός χώρος) ήταν το γυναικείο δωμάτιο, το κοινό δωμάτιο, το δωμάτιο της κυρίας του σπιτιού, το παιδικό δωμάτιο, το σαλόνι.

Τοιχογραφίες

Αυτό που κάνει το σπίτι τόσο μοναδικό είναι, ωστόσο, οι μοναδικές τοιχογραφίες, οι ζωγραφισμένες οροφές και τα απίστευτα λαμπερά γλυπτά από τον ταλαντούχο τεχνίτη Βελιάν Όγκνεβ.

Όταν οι κάτοικοι του Μπάνσκο δωρίζουν στη νεαρή οικογένεια του Βελιάν και της Σοφία Μπένινα το σπίτι, ο μάστορας αναλαμβάνει να το κάνει το πιο όμορφο σπίτι για την αγαπημένη του γυναίκα. Ζωγραφίζει σχεδόν όλο το σπίτι, και έτσι γίνεται το πρώτο ζωγραφισμένο σπίτι στο Μπάνσκο.

Με μεγαλύτερη επιθυμία ο Βέλιαν ζωγράφισε το θηλυκό δωμάτιο, επειδή εκεί η αγαπημένη του περνούσε το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας και καλωσόριζε τις φίλες της. Το δωμάτιο εξακολουθεί να εντυπωσιάζει με τις εξαιρετικά ωραίες και κομψές τοιχογραφίες που φαίνονται να φωτίζουν τα πάντα γύρω. Εξαιρετικά εντυπωσιακές είναι οι δύο τοιχογραφίες – από τη Βενετία και την Κωνσταντινούπολη, όπου κυριαρχεί το μπλε χρώμα και γι ‘αυτό το θηλυκό δωμάτιο ονομάζεται επίσης «Το μπλε δωμάτιο».

Οι τοιχογραφίες απεικονίζουν μαγευτικά τοπία δύο πόλεων που μοιάζουν πολύ με τη Βενετία και την Κωνσταντινούπολη. Σήμερα, μπορείτε να δείτε ψηλούς πύργους, όμορφους κόλπους, ρομαντικές γέφυρες, πλοία στην απόσταση με λευκά πανιά

Το αν ο Βελιάν ήταν πράγματι στη Βενετία και την Κωνσταντινούπολη ή οι τοιχογραφίες είναι αποτέλεσμα της φαντασίας του, δεν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα, αλλά είναι γεγονός ότι τα σχέδια που βγήκαν από τα χέρια του είναι εντυπωσιακά και σήμερα.

Ενδιαφέρουσα και πολύ όμορφη είναι η οροφή του «Μπλε Δωμάτιο», η οποία είναι ζωγραφισμένη με τα σχέδια της οροφής της εκκλησίας «Αγία Τριάδα». Οι ιστορικοί και οι ερευνητές λένε ότι ο μάστορας Βελιάν έχει ζωγραφίσει πρώτα την οροφή του σπιτιού του και μόνο αφού είχε βεβαιωθεί ότι τα στολίδια είναι άξια να κοσμούν την οροφή του ναού, τα ζωγράφισε και εκεί.

Το ταβάνι της βεράντας, το οποίο είναι διακοσμημένο με μοναδική ξυλογλυπτική, είναι επίσης πολύ εντυπωσιακό. Παραδοσιακά, κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών, η οικογένεια περνούσε το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας στις ανοιχτές βεράντες και πιθανότατα οι οικογένεια του Βελιάν και της Σοφίας δεν ήταν εξαίρεση. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο ζωγράφος προσπάθησε επίσης η βεράντα να είναι άνετα επιπλωμένη με χώρο για ανάπαυση και μικρή εστία για την προετοιμασία γεύματος και στο ταβάνι έκανε τα όμορφα γλυπτά του, για να τα απολαμβάνουν η οικογένειά του και οι επισκέπτες του σπιτιού.

Ενδιαφέρον είναι και το υπόγειο, το οποίο ο τεχνίτης από έναν αχυρώνα το μετέτρεψε σε ένα μεγάλο σαλόνι όπου όλη η οικογένεια μαζευόταν το χειμώνα. Μαζί με το τεράστιο τζάκι, το οποίο καταλαμβάνει κεντρική θέση στο δωμάτιο και το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί για θέρμανση, φωτισμό και προετοιμασία νόστιμων φαγητών, εντύπωση κάνουν οι ζωγραφισμένοι καθρέφτες στους τοίχους. Η απόφαση του ζωγράφου να ζωγραφίσει καθρέφετες καθιστά πραγματικά το σκούρο υπόγειο φωτεινότερο και το δωμάτιο φαίνεται να «ανοίγει».

Όταν επισκεφτείτε την οικία Βελιάνοβα, δώστε προσοχή σε μια πολύ ιδιαίτερη τοιχογραφία. Σε έναν από τους τοίχους του σπιτιού υπάρχει ζωγραφισμένο ζευγάρι … λύκων.

Τι είναι τόσο ενδιαφέρον για αυτή τη τοιχογραφία;

Θεωρείται, ότι όταν ζωγράφισε ένα από τα λίγα δείγματα του ζωικού κόσμου που δημιούργουν οικογένειες για όλη τους την ζωή, ο ζωγφράφος Βελιάν ήθελε να δείξει τη βαθιά του στοργή και αγάπη για τη σύζυγό του. Ή αλλιώς: το ζευγάρι λύκων συμβολίζει την οικογένεια και την ισχυρή σύνδεση μεταξύ της Σοφίας και του Βελιάν.

Θα κάνουμε μια μικρή εκτροπή στην ιστορία, λέγοντας ότι η Σοφία Μπένινα ήταν η δεύτερη σύζυγος του ζωγράφου Βελιάν. Πριν από αυτήν, ήταν παντρεμένος με μία Ιταλίδα με την οποία ταξίδευαν σε όλη την Ευρώπη, αλλά η μεγάλη αγάπη του ζωγράφου ήταν η Σοφία.

Συνεχίζουμε την περιήγηση στα επόμενα δωμάτια της οικίας Βελιάνοβα. Εκτός από το «Μπλε δωμάτιο», στον επάνω όροφο βρισκόταν το δωμάτιο εργασίας της αρχόντισσας του σπιτιού και σήμερα μπορείτε να δείτε διάφορα πράγματα που η Σοφία (και κάθε γυναίκα της εποχής εκείνης) χρησιμοποιούσε για να υφαίνει, να πλέκει, και να ράβει. Σε αυτό το δωμάτιο, όπως και στο παιδικό, δεν υπάρχουν πολλές ζωγραφιές, αλλά αυτό είναι κατανοητό δεδομένου ότι είναι είτε χώροι εργασίας είτε υπνοδωμάτια.

Στη συνέχεια έρχεται το σαλόνι, το οποίο (και πάλι σύμφωνα με την παράδοση) δεν ήταν μόνο το μεγαλύτερο, αλλά και το πιο ηλιόλουστο δωμάτιο στο σπίτι. Εδώ, δυστυχώς, λόγω κακής διαχείρισης από προηγούμενους ιδιοκτήτες, δεν μπορείτε να απολαύσετε τις υπέροχες τοιχογραφίες, καθώς έχουν σχεδόν σβηστεί. Μπορούμε μόνο να μαντέψουμε πόσο όμορφο ήταν το πιο αξιόλογο δωμάτιο της οικίας Βελιάνοβα.

Και τέλος … Όταν βγείτε έξω από το σπίτι, θα παρατηρήσετε τα λεπτά και έντεχνα ζωγραφισμένα φυτικά και γεωμετρικά μοτίβα στη νοτιοανατολική πρόσοψη που θα σας αφήσουν κυριολεκτικά χωρίς ανάσα.

Πού βρίσκεται η οικία Βελιάνοβα;

Η οικία Βελιάνοβα ανακηρύχθηκε μνημείο πολιτισμού εθνικής σημασίας το 1967 και το 1977 άνοιξε για επισκέψεις.

Το σπίτι βρίσκεται σχεδόν στο κέντρο της πόλης, πολύ κοντά στην «Αγία Τριάδα». Αν φτάσετε στην εκκλησία θα δείτε αρκετές πινακίδες που θα σας οδηγήσουν κατευθείαν μπροστά στην πόρτα της οικίας Βελιάνοβα.

Εάν θέλετε την ακριβή διεύθυνση, είναι στην οδό Βελιάν Όγκνεβ 5. Το σπίτι – μουσείο είναι ανοιχτό από τις 09.00 – 13.00 / 14.00 – έως τις 17.30. Είναι κλειστό την Κυριακή και τη Δευτέρα. Το κόστος εισόδου για ενήλικες είναι 3 λέβα, για μαθητές και φοιτητές – 1 λέβα και αν επισκεφθείτε το σπίτι την πρώτη Τετάρτη του μήνα, η είσοδος είναι δωρεάν. Ως μέρος των 100 εθνικών τουριστικών χώρων, μπορείτε να πάρετε σφραγίδα από το σπίτι Βελιάνοβα, αλλά είναι καλό να γνωρίζετε ότι η σφραγίδα βρίσκεται στο σπίτι – μουσείο «Νικόλα Βαπτσάροφ».

Αν είστε πελάτης του ξενοδοχείου Λάκι Μπάνσκο, για να φτάσετε στο σπίτι Βελιάνοβα, θα χρειαστείτε 6 λεπτά με το αυτοκίνητο και 12 λεπτά με τα πόδια. Η απόσταση από το ξενοδοχείο μέχρι το σπίτι – μουσείο είναι περίπου 1,2χλμ.